overzicht

Verslagen GOED Wijkcafé’s

Verslag GOED wijkcafé ‘Wonen zonder aardgas’ 15 februari 2019
Met groot genoegen mochten wij op vrijdag avond 15 februari ca. 60 mensen in het Maredijkhuis verwelkomen. Op het programma stonden naast onze eigen presentatie 3 sprekers: Boris Hocks van Generation.Energy, Alexandra Blaauw van Reimarkt en Johan van Haasterecht van Solar Leiden.

De Leidse wijkambassadeurs
Wij zijn nu al sinds 2016 wijkambassadeurs Energie aan de Noordkant van Leiden, van de Maredijk buurt tot en met de Kooi. Naast ons zijn er nog 10 andere wijkambassadeurs in Leiden bezig, verdeeld over de verschillende wijken van de stad. Als wijkambassadeur energie ondersteunen wij buren en wijkgenoten bij het verduurzamen van hun woningen. Het gaat hierbij vooral om mensen met een eigen woning. Maar wij ondersteunen ook projecten van woningbouwcorportaties. Een heel mooi project, waar wij op dit moment bij betrokken zijn, heeft de stichting De Leidse Uitdaging (Theehuis Leiden Noord) opgezet.  Doel van het project is het om energiebesparing voor iedereen mogelijk te maken en ervoor te zorgen dat er geen winnars of verliezers van de energietransitie ontstaan, maar iedereen erin kan participeren.

Waarom Goed?
Waarom wij dit doen is natuurlijk bij iedereen bekend. De aarde warmt op en m de stijging van de temperatuur te beperken tot onder de 2 graden zijn wereldwijd afspraken gemaakt om het uitstoot van broeikasgassen terug te dringen. Nederland heeft zich als doel gesteld om in 2050 klimaatneutraal te zijn. Daarbij kwam ook nog de situatie rondom de gaswinning in Groningen die ertoe geleid heeft dat Nederland in 2050 ook aardgaslos wil zijn.
Leiden heeft o.a. de Warmtevisie en Duurzaamheidsagenda opgesteld om deze doelen te halen.

Warmtevisie Leiden
In de huidige situatie worden ca. ¾ van de 56,000 woningen Leidse woningen met aardgas gestookt. Het overige deel van de woningen is aangesloten op een hoog temperatuur warmtenet (warmte die op dit moment ook op basis van gas opgewekt wordt door de centrale aan de Langegracht).
In de toekomst is het idee om restwarmte Rotterdamse Havenbedrijven te gebruiken voor dit warmtenet (‘Warmterotonde’). De gemeenteraad Rotterdam heeft enkele dagen voor het wijkcafé toestemming gegeven voor de uitbreiding van de warmterotonde in richting Leiden. Op lange termijn zullen mogelijk ook geothermiebronnen (aardwarmte als duurzame bron) op het net aangesloten kunnen worden.

Kansrijke wijken
De Leidse warmtevisie wijst een aantal wijken als kansrijk aan om al in 2035 aardgasvrij te zijn. Hieronder vallen ook het Stationsgebied (Maredijkbuurt), het Noorderkwartier en de Kooi. Redenen om de wijken als kansrijk te beschouwen kunnen bijvoorbeeld zijn dat er op termijn aan het riool gewerkt wordt, dat gasleidingen aan vervanging toe zijn, of dat er plannen zijn voor nieuwbouw. In dat geval kan onderzocht worden of er mogelijkheden zijn om woning aan een groot- of kleinschalig warmtenet aan te sluiten of door middel van een andere optie van het aardgas af te halen.
De verschillende opties om woningen aardgasvrij te maken zijn (zoals op dit moment gezien):
1. Biogas (gas uit hernieuwbare bronnen): omdat dit alleen beperkt beschikbaar is en niet volledig CO2 neutraal lijkt dit vooral een oplossing voor de monumentale binnenstad, waar isolatie maatregelen en een stadswarmtenet geen haalbare oplossingen zijn.
2. Een hoog temperatuur warmtenet (Nieuw Leiden of sommige flats van het Stationsgebied zijn er al op aangesloten).
3. All-electric oplossingen: warmtepomp (individueel of kleinschalig collectief, er zijn al voorbeelden hiervoor aanwezig in Leiden Noord).
4. Een laagtemperatuur warmtenet (vooral geschikt voor nieuwbouw).
5. Nieuwe (toekomstige) technieken: Bijvoorbeeld worden de mogelijkheden van waterstofgas nu veel gediscuteerd. De duurzame opwekking, grootschalige beschikbaarheid en energieverlies in de omzetting van elektra naar waterstof zijn echter aandachtspunten die nog lang niet opgelost zijn. Experts hebben daarom twijfels of deze techniek voor de verwarming van woning een echt alternatief zal zijn.

 

 

 

 

Tweedelige opgave
Een groot deel van de eengezinswoningen in Leiden Noord is gebouwd tussen 1900 – 1930. Vaak zijn er al een verbeteringen aan de woningisolatie aangebracht maar zijn de behaalde waardes nog ver onder het niveau wat bijvoorbeeld voor nieuwbouw voorgeschreven is.
De Leidse Warmtevisie geeft dan ook aan dat het aardgasvrij maken van de wijken het beste als tweeledige opgave aangepakt kan worden.
1. Eerst isoleren,
2. daarna alternatieven voor verwarmen zonder aardgas installeren.
Een overstap op all-electric is nu al heel goed mogelijk, ook voor bestaande bouw. Er zijn voorbeelden in Leiden Noord aanwezig. Onafhankelijkheid van energieleveranciers, solidariteit met Groningen en de wens om nu al stappen te zetten voor klimaat en milieu zijn allen sommige van de redenen om dit nu al te doen.
Wachten op of beter nog: het zelf organiseren van een collectieve aanpak (warmtenet, waterstofgas of een andere wellicht nu nog niet bekende techniek) is ook goed. Vanuit de Provincie Zuid-Holland is subsidie beschikbaar voor het opzetten van energieprojecten!
Afwachten welke techniek gaat komen is prima maar niet voorbereid zijn daarop is achter de feiten aanlopen. Als we in 15 jaar erachter komen dat we toch echt allemaal voor een all-electric oplossing moeten gaan, dan moet je alsnog isoleren én duurzame techniek aanschaffen.
Door nu te investeren in isolatie bespaar je meteen op je energieverbruik en heb je later geen spijt, ook al komt er een hele andere oplossing om de hoek. Je zult in ieder geval een lagere warmtevraag hebben. Ook voor een hoog temperatuur warmtenet is dat voordelig en voor een laagtemperatuur warmtenet of een warmtepomp zelfs een vereiste!

No regret maatregelen
Maatregelen die je nu kunt nemen zonder later spijt van te krijgen zijn onder meer:
• goede glasisolatie (HR++ glas is 3 keer beter dan oud dubbel glas uit de jaren 80 of begin jaren 90; triple glas heeft een nog betere isolatie).
• Vloer/ dak / gevelisolatie zorgt voor meer comfort en voor een lagere energierekening.
• Ventilatie is erg belangrijk (ventilatie box en goede zelfregelende roosters met terugslagklep of zelfs balansventilatie (decentraal of centraal))! Vochtige ruimtes kunnen minder makkelijk verwarmd worden!
• Zonnepanelen compenseren elektraverbruik (Zon-op-Leiden is een oplossing als het niet op je eigen dak kan).
• Zonneboiler reduceert gasverbruik zonder een meerverbruik aan elektriciteit.
• Aanleggen van een extra groep voor inductie koken.
• Kleine besparingen zoals led verlichting, zuinige huishoudelijke apparaten, radiatorfolie e.d. Zie ook de Duurzame Meetlat op de GaGoed website!
Uit onze eigen ervaring kan het elektriciteitsverbruik nog enigszins makkelijk verlaagd worden. Het steeds verder verlagen van het gasverbruik wordt steeds lastiger hoe groter de besparing wordt.
Op wens helpen we hierbij graag met handige tips en informatie.

Boris Hocks van Generation.Energy
Boris is stedenbouwkundig ontwerper en richt zich met zijn startup Generation.Energy op het ontwerpen van energielandschappen. Hij adviseert de gemeente Leiden in het kader van de omgevingsvisie en heeft als adviseur aan de klimaattafels deelgenomen.
Als wij aan energielandschappen denken, dan komen vaak beelden in ons hoofd van landschappen met een windmolen naast de andere of gigantische velden met zonnepanelen. Hoeveel landschap zal nog overblijven als de energietransitie vordert?
Wat wij vaak vergeten is dat wij al eeuwenlang energielandschappen aan het maken zijn. Het gebied van de Zaanse Schans is een overblijfsel van een grootschalig systeem van windmolens waar maar een paar van overgebleven zijn. En die wij nu als een prachtig stukje cultureel erfgoed ervaren.
Ook de gebieden waar in het verleden turf gestoken werd kan je een energielandschap noemen. Tegenwoordig zijn het prachtige natuurgebieden met een grote biodiversiteit en een hoog recreatie factor. De bruinkoolmijnen net over de grens in Duitsland moeten deze stap nog maken.
De vraag is hoe we met de energieproductie om willen gaan en wat voor landschappen we ermee creëren. Boris Hocks heeft tijdens de gesprekken rond de klimaattafels steeds erop gehamerd dat het landschappen met een goede ruimtelijke kwaliteit moeten worden.
Om dit voor elkaar te krijgen is veel rekenwerk nodig. We hebben in totaal 23 honderd PJ nodig.

Een PJ kun je op verschillende manieren opwekken. Bijvoorbeeld door (afhankelijk van het vermogen) 29-40 windturbines neer te zetten, of 300-500 HA zonnepark, of 100.000 woningen met zonnepanelen. Dat is een beetje elk dak hier in de regio.
Maar als je bijvoorbeeld 10% van de agrarische grond in de regio voorziet van zonneparken zou je al 10PJ opwekken. Doe je dat bijvoorbeeld daar waar nu al sprake is van bodemdaling, dan kan dat interessant zijn. Maar dat is ook bijvoorbeeld afhankelijk van de melkprijs. Is deze hoog, dan is het financieel interessant om de bodem droog te houden voor koeien.
Boris benadrukte dat dit geen concrete plannen zijn maar rekenvoorbeelden en mogelijkheden voor hoe je met het landschap en de nodige energieopwekking zou kunnen omgaan.

Alexandra Blaauw van Reimarkt
In de plaats van Julian Spierenburg geeft Alexandra Blaauw, locatiemanager Reimarkt Zoetermeer, de presentatie. Julian is ook in de zaal aanwezig.
Alexandra begint haar verhaal in de jaren 60 van de vorige eeuw. Toen stond in veel woningen nog een kolenkachel of een Etna op stadsgas. Verwarmd werd vaak alleen de woonkamer en de keuken. De slaapkamers hadden vaak geen verwarming en waren koud.
Toen kwam de overgang van stadsgas naar aardgas waarvoor in 10 jaar tijd de hele landelijke infrastructuur aangelegd werd en de overgang naar aardgas succesvol gerealiseerd werd.

Nu staan we met deze energietransitie weer voor een even grote overgang en uitdaging.
Reimarkt is voortgekomen uit Architectenbureau KAW die de energietransitie wilden versnellen. In plaats van elke woning, straat of wijk als een uniek project te benaderen ontwikkelden zij een aantal producten die voor de meeste woningen passen. Afgestemd op de woningtype en bouwjaar.
Zij werkten en werken hiervoor ook samen met verschillende gemeentes zoals Enschede, Groningen, Zoetermeer en meer.
Reimarkt werkt met landelijke partners voor isolatie en duurzame techniek en kan hierdoor voor een scherpe prijs inkopen. Tegelijkertijd heeft de klant slechts één aanspreekpunt. Het begint met een gratis advies. Hierop volgt, indien gewenst, een offerte en mocht de klant de maatregelen door Reimarkt laten uitvoeren, dan blijft Reimarkt ook aanspreekpunt voor de uitvoering en de garantie.
Julian Spierenburg stelt zich ook even voor: hij woont in Leiden en is degene die op verzoek langs komt om advies te geven en eventueel een offerte uit te werken.

Johan van Haasterecht van Solar Leiden
Johan is sinds 2017 partner voor de zonnepanelenactie van de Goed wijkambassadeurs. Hij verteld hoe zijn bedrijf in de tijd sinds start van de actie flink gegroeid is. Vooral service en aftersales is uitgebreid binnen het bedrijf. Solar Leiden werkt vooral met Duitse fabrikanten wat betreft zonnepanelen en omvormers, omdat de kwaliteit hiervan uitstekend is.
Tegenwoordig levert Solar Leiden niet alleen meer zonnepanelen maar ook andere duurzame technieken zoals warmtepompen en zonneboilers. Of een combinatie daarvan. Het laatste is bijzonder interessant in verband met de subsidie die de Rijksoverheid hiervoor toekent.
In januari 2019 is Johan voor een humanitair project naar Gambia gereisd. De elektriciteitsvoorziening daar is erg onbetrouwbaar. Een ziekenhuis heeft via Rescue Baby Gambia om hulp gevraagd omdat het voor de operatiekamer 24/7 stroom nodig heeft. Zij hadden jaren geleden een zonnestroominstallatie gedoneerd gekregen, maar die werkte niet meer en moest gerepareerd worden.
Een groot deel van de leveranciers van omvormers, onderconstructies en zonnepanelen, waar Solar Leiden mee samenwerkt, maar ook veel particulieren, vrienden en bekenden hebben voor dit project een donatie gedaan. En Johan is met een team van medewerkers er naartoe gegaan om alles te monteren. Elektriciteit uit het landelijke netwerk wordt nu samen met de zonnestroom in accu’s opgeslagen. Zodra de stroom uitvalt, nemen de accu’s het binnen 20 milliseconden over. Je merkt er niets van. Ook de bevallingskamer kreeg een nieuwe installatie.

Discussie en verloting
De avond werd afgesloten met een aantal vragen aan de vier sprekers en de verloting van 3 producten waarmee direct energie bespaard kon worden: een schakelbare stekkerlijst met overspanningsbeveiliging, een via de gewone bestaande lichtschakelaar dimbare ledlamp en tochtstrip voor ramen of deuren.

Presentaties
Presentatie Solar Leiden 15-02-2019
Presentie Goed Leiden Noord 15-02-2019
Presentatie Reimarkt 15-02-2019
Presentatie Generation Energy 15-02-2019

Verslag wijkcafé ‘Klimaatbestendig Wonen’ in het Theehuis Noord 1 oktober 2018
Georganiseerd door Goed Leiden Noord, wijkambassadeurs Anja en Axel Möltgen

Op een regenachtige maandag avond 1 oktober 2018 trotseerde een klein groepje van 15 mensen het weer om in het Theehuis Noord naar onze drie sprekers te komen luisteren.
Naar een korte introductie leidde Boudewijn Kopp de avond in. Boudewijn was als beleidsmedewerker Energie en Duurzaamheid nauw betrokken bij het opstellen van de Leidse Warmtevisie en liet ons zien welke stappen de gemeente wil en moet nemen om 2050 aardgasvrij en klimaatneutraal te zijn. Reden hiervoor is dat wij na verwachting met steeds grilliger weer moeten rekenen als het niet lukt om de wereldwijde temperatuurstijging (ruim) onder de 2 graad te houden door vermindering van het CO2 uitstoot.
Al tijdens de presentatie van Boudewijn Kopp kwam de discussie met het publiek goed op gang. Naast vragen over zin of onzin van warmtenetten en biogas was veel concrete belangstelling voor wat de Warmtevisie voor ons allemaal betekend en welke stappen nodig zijn in de nabije en wat verdere toekomst.
In de Warmtevisie geeft aan welke alternatieven voor de verwarming zonder aardgas kansrijk kunnen zijn in verschillende wijken. Afhankelijk van een aantal factoren kan dit bijvoorbeeld een hoog- of laagtemperatuur warmtenet zijn. Of een all-electric oplossing, waarbij een warmtepomp voor warm water en verwarming zorgt.
Voor sommige wijken wil de gemeente zelfs al in 2035 klaar zijn om los te gaan van het aardgas. In Leiden Zuidwest zijn er al grote stappen in die richting genomen. Deze wijk wordt als pilot gezien voor de rest van de stad.
Dirk Roosendaal, eigenaar van daktuincentrum en sedumkwekerij de Mient te Katwijk, was de tweede spreker van onze avond. Uit zijn jarenlange ervaring als tuin- en landschapsingenieur kon hij laten zien welke maatregelen genomen kunnen worden om de gevolgen van verstening van de binnensteden en meer wateroverlast door steeds heftigere weersomstandigheden op te vangen. Geveltuinen en groene daken bufferen water en geven wat zij zelf niet opgenomen hebben vertraagd door aan het riool of de grond. Daarnaast zorgen planten door verdamping van het opgenomen water voor verkoeling in hete zomers en helpen zo hittestress te verminderen. Ruimtes direct onder een groen dak profiteren in de zomer dubbel. Waar een standaard (bitumen) dak soms wel richting de 80 graden kan bereiken is de oppervlakte van een groen (sedum) dak duidelijk minder warm. En de opbouw van het dak zorgt voor een extra ‘isolering’ tegen de warmte. Helaas werkt het in de winter niet als extra isolering tegen de kou omdat er altijd een luchtlaagje tussen het groen en de dakoppervlakte zit. Groene daken filteren bovendien fijnstof uit de lucht wat wij met de Willem de Zwijgerlaan in Leiden Noord een extra pluspunt. Het zorgt voor meer biodiversiteit en mooiere uitstraling, waar een dak in zicht komt en schijnt niet beliefd te zijn bij meeuwen.
Dirk liet een groot aantal voorbeelden van groene daken en daktuinen zien, al dan niet in combinatie met zonnepanelen en extra waterbuffering. Vooral het laatste was zelfs voor ons nieuw om te horen.
Onze derde spreker was Raoul Santibanez van Duurzaam Bouwloket. Duurzaam Bouwloket is een digitaal loket waar iedereen terecht kan met vragen op het gebied van duurzaam (ver)bouwen, energiebesparing en energie opwekken. Sinds een aantal jaren is elke gemeente verplicht om deze service aan te bieden. Aan Raoul hadden wij gevraagd om te vertellen over de verschillende mogelijkheden om je woning te isoleren en welke aandachtspunten daarbij een rol kunnen spelen. Interessant was om te horen dat het vooral zinvol is om de gevels, ramen en de vloer van je woning te isoleren als je leefruimtes op de begane grond zijn. Ook al verliest een huis veel energie door het dak, heb je vaak meer voordeel (en comfort) als je begint met de ruimtes die het vaakst verwarmd worden, zoals je woon- en eetkamer. Aan de hand van verschillende voorbeelden liet Raoul zien welke materiaalkeuzes er zijn. Indrukwekkend was ook de berekening van wat je in 15 jaar uitgeeft voor elektriciteit en gas als je geen maatregelen neemt om energie te besparen.
Onze conclusie van de avond is dat wij nog niet zeker kunnen zeggen welke technische ontwikkelingen er nog allemaal aan komen om van het aardgas los te kunnen gaan. Sommigen geloven in de komst van innovaties zoals waterstof, een andere verwachting is dat de kosten voor warmtepompen snel zullen dalen. Of er nu hoog- of laagtemperatuur warmtenetten aangelegd worden: hoe minder je verbruikt, hoe minder je hoeft af te nemen. Wat wij met zekerheid kunnen zeggen is dat het beperken van het energieverbruik door isolatie en duurzame apparaten of verlichting in ieder geval goed is voor het milieu, je wooncomfort en voor je eigen portemonnee.
De locatie voor onze avond had trouwens niet beter gekund. Het Theehuis, ontworpen door het in Leiden Noord gevestigde architectenbureau GAAGA is bijzonder duurzaam en circulair gebouwd. Het beschikt over een goede isolatiewaarde en heeft een demontabele, massieve houtconstructie van hernieuwbaar en duurzaam geproduceerd hout. En het heeft een groen dak!
Tot ons grote spijt was er op onze flyers een verkeerd adres van het Theehuis vermeld en wij weten van ten minstens een mevrouw die voor een gesloten deur op het verkeerd adres stond. Wij hopen dat niet meer mensen hierdoor de bijeenkomst gemist hebben. Ons excuus hiervoor!

Verslag wijkcafé warmtepompen op 13 april 2018
Na een korte welkom en een stukje heerlijke cake (die Jan voor ons had meegenomen) zijn wij begonnen met een introductieronde. Iedereen liet even horen in wat voor type huis hij woont en wat de huidige stand is m.b.t. isolatie en installaties en waar zij of hij nog vragen over heeft. Vervolgens zijn wij op sommige punten dieper ingegaan.

De stand op dit moment

Marc Koene, wijkambassadeur in de Merenwijk, heeft een presentatie laten zien waarin de werkwijze van een warmtepomp en de verschillende bronmogelijkheden overzichtelijk toegelicht werden. Marc heeft zijn woning in het afgelopen jaar goed geïsoleerd en heeft heel recentelijk een hybride lucht-water warmtepomp laten installeren.

Wat opvalt is dat veel van de aanwezigen al goede stappen genomen hebben om hun woning energiezuinig te maken en op termijn van het aardgas af te sluiten. Veel woning zijn al voorzien van extra isolatie en HR++ glas, lage temperatuurconvectoren en/of vloer- of wandverwarming en zonnepanelen. Een bewoner heeft, net zoals wijzelf, al een aantal jaren een zonneboiler geïnstalleerd en is daar zeer tevreden mee. Bij ons zorgt de zonneboiler voor een vermindering van ons gasverbruik met ongeveer de helft.

Een andere bewoner heeft, ook zoals wijzelf, aandelen in een grote windmolen (De Windcentrale) die een deel van het energieverbruik opwekt. Hij krijgt korting op de energiebelasting voor elke opgewekte kWh. Een andere mogelijkheid om energie niet op je eigen dak maar elders op te wekken is Zon-op-Leiden. Hier wordt je lid van een coöperatie die zonnepanelen op een groot dak legt en waar je vervolgens aan kunt deelnemen.

Wijzelf hebben nog geen warmtepomp maar zijn de mogelijkheden aan het evalueren. Knelpunten zijn bij ons vooral dat er geen ruimte meer is voor extra zonnepanelen om het energieverbruik te kunnen opwekken en de extra ruimte die de installatie nodig zou hebben. Ook is de kierdichtheid en isolatie nog niet op alle punten optimaal. We hebben het huis wel al voorzien van laagtemperatuur convectoren.

In de Merenwijk is met een aantal buren een project opgestart m.b.t. de energietransitie in hun wijk. Voorbeeldproject voor de groep is project SpaarGas / DE Ramplaan in Haarlem. Zij zijn vooral in een collectieve aanpak geïnteresseerd.

Sommige van de aanwezigen hebben al veel onderzoek gedaan naar warmtepompen maar zien veel in het inschakelen van een onafhankelijke, deskundige adviseur om de beste keuze voor de bron en afwegingen voor een collectieve of individuele warmtepomp te begeleiden en te onderzoeken welke kant het op zou kunnen gaan voor de Merenwijk. DWA uit Bodegraven zou wellicht een geschikte partij hiervoor kunnen zijn. Voor een dergelijk traject kan eventueel ook subsidie (b.v. via Provincie Zuid-Holland) aangevraagd worden.

Ook voor de Maredijkbuurt zoeken we verder uit wat er voor mogelijkheden zijn om met meerdere woningen gezamenlijk één bron te gebruiken. In de twee VVE’s, beiden voor hun tijd vooruitstrevende woonprojecten met duurzame techniek is een deel van de CV ketels aan vervanging toe. Alle woningen zijn al voorzien van wand- of vloerverwarming en goede isolatie. De VVE van het kleinere gebouw wilde graag zonnepanelen op hun dak plaatsen maar kreeg te horen dat het niet zou kunnen i.v.m. het gewicht (wordt nog verder onderzocht).

Een gezin uit Groenoord-Zuid heeft zonnepanelen van de ‘allereerste generatie’ uit hun vorige woning meegenomen. Samen met THUISBAAS (via URGENDA) zijn zij een compleet plan voor hun woning aan het maken om over te stappen op een warmtepomp. Na alle vooruitzicht zal dit een warmtepomp met PVT panelen worden (PV + zonneboiler gecombineerd in een paneel). Een dergelijk systeem hebben zij een stukje verder in onze wijk gezien bij een buurvrouw die afgelopen najaar haar warmtepompinstallatie in gebruik genomen heeft. Het advies van THUISBAAS is tegen betaling, maar daarvoor kregen zij ook een warmteverliesberekening. Zij zijn vooral op detailniveau benieuwd naar oplossingen zoals apparaten met kleinere afmetingen, optimale dakdoorvoer e.d.

Conclusies van deze eerste avond

Er is grote behoefte aan onafhankelijk advies door een deskundige die berekeningen kan maken en kan helpen om de juiste keuze voor de bron te bepalen. Hier zijn kosten aan verbonden die wellicht via subsidie gedekt zouden kunnen worden, vooral als het niet over een individueel advies gaat maar over een visie voor een hele wijk. Dit gaan we verder uitzoeken.

In de Merenwijk, maar ook in de Maredijkbuurt is de interesse groot om een collectieve vorm voor de bron te onderzoeken. Ook hiervoor zou met een deskundige samengewerkt moeten/kunnen worden en kan onderzocht worden of er subsidie beschikbaar is voor het voortraject.

Een van de aanwezigen mist meer inbreng / initiatief vanuit de gemeente om collectieve oplossingen op gang te zetten. Hij is benieuwd naar mogelijkheden om een warmtepomp te koppelen aan een collectieve (open of gesloten) grondbron of (oppervlakte) water.

Er zou onderzocht moeten worden of het mogelijk is om overcapaciteit van een collectieve installatie via een subsidie mee te financieren. Zo kan een bron groter gedimensioneerd worden dan in het begin nodig maar kunnen op een later moment meer buren aansluiten zonder dat er weer (b.v.) een boring gemaakt moet worden.

Installateurs hebben het enorm druk en reageren soms zelfs afwijzend op individuele aanvragen. Eventueel zou de samenwerking met bedrijven als Reimarkt of de WoonWijzerWinkel hier een voordeel kunnen zijn. De gemeente onderzoekt i.s.m. de wijkambassadeurs op dit moment een samenwerking. De WoonWijzerWinkel heeft in Rotterdam een grote showroom waar verschillende warmtepompinstallaties in het echt (niet werkend helaas) te zien zijn.

Het rendement van een lucht-water warmtepomp is in het algemeen kleiner dan van een warmtepomp met een bodembron. Dat kan lastig zijn, vooral i.v.m. de grote warmtevraag op een moment waar de bron zelf ook weinig warmte kan aanleveren. Ook het geluid van een lucht-water warmtepomp is vaak een punt van aandacht. Nadeel van een bodembron is de (nog) aanzienlijk hogere prijs. Als bedrijf dat gespecialiseerd is in warmtepompen met een bodembron werd ALBRECO in Katwijk genoemd. Een interessante ontwikkeling is het toepassen van PVT-panelen als warmtebron.

Een aantal voorbeelden, die wellicht (op termijn) bezocht zouden kunnen worden zijn de projecten Spaargas (zie verder boven) of Nagele (www.energieknagele.nl).

Verslag wijkavond energie besparen van 15 december 2017
Wij zijn onze avond begonnen met de introductie van Goed en wat ons werk als wijkambassadeurs inhoudt. Aan de hand van de klimaatdoelen van de gemeente en het toewerken naar het aardgasvrij verwarmen van alle woningen tot 2050 hebben wij toegelicht waarom dit belangrijk is en waarom wij dit werk doen.

Wat voor maatregelen je als woningeigenaar kunt nemen hebben wij weer een keer aan de hand van onze eigen woning laten zien en daarbij ook verteld hoe ver wij zelf nog moeten gaan om onze woning aardgasvrij te maken.

Na een korte pauze hebben wij dan de aandacht meer op de kleine maatregelen gericht. Van tevoren hadden wij een 5-tal energiebesparende producten ingekocht die wij vervolgens gingen verloten onder alle mensen die zich van te voren opgegeven hebben: radiatorfolie, tochtstrips, een douchetimer, een stand-by-killer en een energiemeter. Dit was een groot succes! Een van de aanwezigen had de suggestie om een energiemeter aan te schaffen die dan bij ons uitgeleend kan worden en dat is al gebeurd. In januari ging hij als eerste voor een weekje naar degene die het voorstel deed!

Ik denk dat er die avond ongeveer 30 Duurzame Meetlatten de deur uit gegaan zijn: een folder met heel veel goede tips om op je energie- en gasrekening te kunnen besparen. Ook zijn in reactie op de flyers en de informatieavond een aantal aanvragen voor een energiescan binnen gekomen.

Het overgrote deel van de aanwezigen waren woningeigenaren maar ook een groep van ca. 8 – 10 huurders woonde de bijeenkomst bij. De uitkomst daarvan was dat er nog vrij weinig mogelijkheden voor huurders zijn om – behalve acties zoals in de Duurzame Meetlat omschreven – hun woning energiezuiniger te maken. Hier is zeker nog winst te halen in de toekomst.

En hilarisch momentje was toen “onze” energie plotseling op was: onze laptop hield er kort voor het einde van de presentatie mee op omdat de voeding blijkbaar stuk was. Gelukkig waren we op alles voorbereid en konden we het verhaal aan de hand van onze aantekeningen nog afmaken. Er volgenden nog leuke gesprekken en discussies van de aanwezigen – met ons en onderling.

Verslag Wijkcafé in Groenoord 12 oktober 2016
Woensdag avond 12 oktober 2016 heeft bij Meet & Greet in Leiden Groenoord de tweede informatieavond voor de campagne Goed plaats gevonden. Na een korte welkom hebben Anja en Axel Möltgen zichzelf en de campagne Goed voorgesteld. Anja heeft laten zien dat er op de website www.gagoed.nl per wijk een pagina is aangemaakt waar informatie over de wijkambassadeurs te vinden is, bijeenkomsten en nieuws gepost worden en waar een ketelcheck, subsidiecheck en een energiescan aangevraagd kunnen worden.

Verbouwen eigen woning

Vervolgens heeft Thorwald Westmaas laten zien hoe je een bestaande woning zodanig kunt verbouwen dat je zelfs de status van een passief huis kunt bereiken. Passief noem je een huis die geen of nauwelijks energie verbruikt. In tegenstelling tot andere energiezuinige concepten die vaak gebaseerd zijn op het toepassen van speciale techniek is de kernboodschap hier: zorg dat je je energieverbruik zo klein mogelijk maakt want: wat je niet verbruikt hoef je ook niet op te wekken. Ook belangrijk: meten is weten. Voordat je over (duurzame) techniek nadenkt, kun je beter eerst goed in kaart brengen hoeveel energie je na het isoleren nog echt nog nodig hebt. Er zijn verschillende rekenmodules om vooraf een goed zicht erop te krijgen wat het resultaat na de verbouwing zal zijn (ook heb je hiervoor vaak een specialist nodig). Ook de kierdichtingen en een goede detaillering van alle aansluitingen en overgangen ( bijvoorbeeld van kozijn naar wand of dak naar wand toe) is erg belangrijk, want anders verlies je daar ongemerkt warmte en dus energie. Kijk ook naar de website van Thorwald!

Tijdens de presentatie was volop gelegenheid om vragen te stellen en met elkaar in discussie te gaan. Verschillende mogelijkheden en technieken werden besproken zoals de relatief nieuwe PVT panelen, die het opwekken van warmte en elektriciteit in één paneel combineren. Soms werd de informatie best technisch maar we hebben met zijn allen geprobeerd alles zo goed mogelijk toe te lichten en de wijkambassadeurs staan ook na deze avond klaar om het een en andere nog een keer te verduidelijken. In de tweede helft van de avond hebben we naar de stappen gekeken die je kunt nemen om van een eerste idee tot de uitvoering van een verbeteringsmaatregel te komen. Een eerste stap is bijvoorbeeld het laten uitvoeren van een energiescan die de gemeente op dit moment gratis aanbied.

Energiescan en subsidiecheck

Anja en Axel hebben vervolgens laten zien waar je meer informatie kunt inwinnen en hoe je subsidie kunt aanvragen. Een punt van aandacht was dat de informatie die je op websites over verduurzamen van je woning vindt vaak een beetje algemeen blijft. Als er vragen zijn die dieper gaan of die voortkomen uit het rapport van de energiescan, dan kunnen deze altijd aan de wijkambassadeurs gesteld worden. Anja en Axel hebben met hun bouwkundige achtergrond de nodige kennis om per situatie mee te kijken en te helpen om de beste oplossing te vinden.

Groene daken

Een belangrijk onderwerp van de avond was het laten aanleggen van een groen dak. Er is subsidie voor groene daken in Leiden beschikbaar vanaf een oppervlakte van 15m2. Indien het dak kleiner is, dan kan de subsidieaanvraag via Groene Daken Leiden geregeld worden.

De initiatiefnemers bundelen aanvragen en hierdoor kunnen ook kleinere daken meegenomen worden. Zij kunnen indien gewenst ook alles voor je regelen: van het aanvragen van subsidie, een offerte tot het aanleggen van het groene dak. De subsidieaanvraag gaat niet via de website gagoed.nl maar of via www.groenedakenleiden.nl of indien je het zelf wilt regelen en je dak groot genoeg is direct via de gemeentelijke website.

We hebben erover gesproken of elk dak geschikt is voor een groen dak en of je zonnepanelen en een groen dak met elkaar kunt combineren. In veel gevallen (zeker als er eerder grind op het dak gelegen heeft) is het relatief gezien laag gewicht van een sedumdak geen bezwaar. Voor de combinatie van groen en energie (wat veel voordelen levert) of een groen dak met een intensievere beplanting is het soms aan te bevelen om een constructeur of bouwkundige mee te laten kijken naar de draagkracht van het dak. De vele voordelen van een groen dak werden besproken en ook punten die te maken hebben met de levensduur (wordt verlengd!) en garantie van het daaronder liggende platte dak.

De avond werd afgesloten met een kort commentaar van ieder aanwezige. Er zijn afspraken gemaakt om met sommigen van de aanwezigen nog een keer een op een aan tafel te gaan voor meer informatie.

Foto’s door Iris de Graaf

Meld je aan voor de nieuwsbrief