Klimaatadaptatie

Klimaatkaarten

Het klimaat verandert. Hierdoor gaan we te maken hebben met hogere temperaturen en toename in hittegolven, hevigere regenbuien en langer durende droogte. Voor deze drie thema’s zijn kaarten gemaakt om een beeld te krijgen van wat de klimaatverandering voor Leiden betekent. Hierbij is gerekend met het verwachte klimaat voor 2050, het WH50-scenario.

 

Het wordt warmer
Door de klimaatverandering krijgen we vaker te maken met hittegolven, deze zullen ook langer duren dan we nu gewend zijn. Hete zomers zoals die van 2018 zullen normaler worden. De zomer van 2018 was volgens het KNMI de warmste zomer in drie eeuwen, met maar liefst twee hittegolven. Naast dat het warmer wordt houden gebouwen, wegen en andere verharding warmte vast. Samen zorgt dit ervoor dat het in de stad extra warm kan worden en zo overlast kan ontstaan. Deze overlast wordt hittestress genoemd. Hitte beïnvloedt hoe fit we ons voelen. Extra hitte kan zorgen voor een verslechterde nachtrust, concentratieproblemen, hoofdpijn, uitdroging, oververhitting en verminderde arbeidsproductiviteit. Hittestress kan helaas ook leiden tot meer ziekte bij kwetsbare groepen en zelfs tot sterfte. Hoe je deze hittestress kan tegengaan wordt uitgelegd bij ‘wat kun je zelf doen’.

Kaarten

Kaart 1: Aantal warme nachten 2020 

Kaart 2: Aantal warme nachten 2050 

 

Wat zie ik op de kaart?
Op de nachtkaarten is het effect van toegenomen hitte tussen nu en 2050 duidelijk te zien. Van de twee kaarten laat de ene kaart zien hoeveel warme nachten er per jaar zijn in ons huidige klimaat en op de andere kaart ziet u het klimaat dat wordt verwacht in 2050. Het aantal warme nachten geeft aan hoe vaak per jaar de nachtelijke temperatuur boven de 20°C blijft. Tijdens dit soort nachten is er sprake van nachtelijke hittestress  en kan het zijn dat je minder goed slaapt en bijkomt van de dag ervoor.
Zoals op  kaart nummer 2 te zien is, neemt in de toekomst het aantal warme nachten behoorlijk toe. De verwachting is dat dit een verdubbeling zal zijn ten opzichte van het huidige klimaat.

Wat doet de gemeente?
De gemeente Leiden  werkt aan het vergroenen en ontharden van de openbare ruimte om zo hittestress tegen te gaan. Groen biedt verkoeling in de zomer, zorgt er voor dat water beter weg kan zakken in de bodem en biedt een fijne woonplaats voor kleine dieren (bijen, vlinders en andere insecten) en vogels. Zo wordt de stad niet alleen mooi groen maar biedt ook verkoeling doordat groen minder warmte vasthoudt. Een groot deel van de stad (zo’n 50 procent) is in eigendom van bewoners en bedrijven. Daarom worden ook zij opgeroepen om aan de slag te gaan met het vergroenen en hittebestendig maken van hun tuin of terrein. De gemeente helpt hieraan mee, bijvoorbeeld via het project ‘Samen aan de Slag’,  waarbij bewoners worden geholpen hun geveltuin te vergroenen. Ook heeft de gemeente een subsidie voor groene daken.

Wat kun je zelf doen?
De woning kan worden aangepast om beter tegen hitte bestand te zijn. Zo zorgt betere isolatie er niet alleen voor dat een woning in de winter warm blijft maar ook dat het in de zomer binnen langer koel blijft. Ook zorgt vergroening in de tuin, op het balkon of op het dak voor een koelere omgeving. Tijdens een hittegolf en nachtelijke hitte kun je je gedrag aanpassen om de hitte dragelijk te maken, zoals door rustig aan te doen en voldoende te drinken. Ook kan je de woning koel houden met bijvoorbeeld ventilatoren, zonneschermen, en door de gordijnen overdag dicht te houden.

Meer weten? 
www.huisjeboompjebeter.nl
www.voordewereldvanmorgen.nl/duurzame-blogs/zo-verminderen-we-het-hitte-eiland-effect

Het wordt natter
Door klimaatverandering krijgen we vaker te maken met heftigere, lokale regenbuien. Deze buien kunnen in de stad voor wateroverlast zorgen, zoals water op straat of in woningen. Dit komt omdat het regenwater (bij zo’n hevige bui) niet snel genoeg kan worden afgevoerd door het riool of via de waterwegen en ook niet goed kan wegzakken in de bodem. Want op veel plekken in de stad hebben we te maken met verhard oppervlak. Denk aan de verharde tuinen, stoepen, wegen, gebouwen en parkeerplaatsen.
Door wateroverlast kan er schade ontstaan aan woningen, tuinen en kelders. Ook kan water blijven staan in tunnels en straten, wat invloed kan hebben op de bereikbaarheid van bijvoorbeeld de hulpdiensten en ander verkeer. Als het riool de hoeveelheid water niet meer aan kan dan kan er vervuild water uit het riool op straat terecht komen. Mensen kunnen dan in contact komen met vervuild water. Ziekteverwekkers in het water kunnen de kans krijgen om het lichaam binnen te dringen en een infectie veroorzaken. Gelukkig zijn deze infecties meestal relatief onschuldig en gaan vanzelf weer over. Wat de gemeente hiertegen doet en wat je zelf kan doen lees je hieronder.
Om een beeld te krijgen van wat de hevigere regenbuien voor Leiden betekenen, zijn er berekeningen gedaan. Hierbij is gerekend met verschillende buien en is het effect van deze buien onderzocht.Wat zie ik op de kaart?
Klik op onderstaaande kaarten om te zien wat de gevolgen van vijf verschillende buien voor Leiden zijn:
a. Regenwateroverlast 19_8mm in één uur, de kans op deze bui is 1x in de 2 jaar (huidig riool)
b. Regenwateroverlast 35_7mm in 45 min, de kans op deze bui is 1x in de 10 jaar (nieuwe riool)
c. Regenwateroverlast 70mm in één uur, de kans op deze bui is in 2050 1x per 100 jaar (nu 1x in de 200 jaar)
d. Regenwateroverlast 90mm in één uur, de kans op deze bui is in 2050 1x per 250 jaar (nu 1x in de 500 jaar)
e. Regenwateroverlast 160mm in twee uur, de kans op deze bui is in 2050 1x per 1000 jaar (nu 1x in de 2000 jaar)
Kaart c
Door de klimaatverandering neemt de kans op deze buien toe. Maar een bui van bijvoorbeeld 90mm in één uur kan dus ook volgende week al vallen. Zo is er in 2011 in Herwijnen (Gelderland) al een bui gevallen van 79mm in één uur. Op de kaarten kun je zien op welke plekken in Leiden water op straat blijft staan en bij welke panden er een kans is dat er water tegen de gevel aan komt te staan. Hoe donkerder blauw, hoe meer water er op straat kan komen te staan. En in het rood is aangegeven welke panden er worden geraakt door het water bij de gevel. Dit wil niet zeggen dat het water naar binnen loopt. Dat is afhankelijk van de plek waar het water tegen de gevel aan staat en wat de hoogte van de drempel is.Wat doet de gemeente?
De gemeente houdt tijdens het vervangen van de riolering rekening met hevigere regenbuien, er wordt bij vervanging een rioolstelsel aangelegd dat meer water op kan vangen. Dit riool is alleen niet groot genoeg voor de extreme buien (buien c, d en e, zie hierboven). Een riool aanleggen dat deze extreme buien kan opvangen is vaak niet mogelijk omdat het niet in de ondergrond past. Daarnaast is het vasthouden van regenwater in de bodem juist ook goed om droogte problemen  te voorkomen. Ook wordt tijdens vervanging een nieuw gescheiden riool aangelegd, waarbij schoon regenwater gescheiden wordt afgevoerd van het afvalwater. Zodat er bij een grote regenbui het vuile afvalwater niet op straat komt.Ook kijken we of we bij grootschalige vervangingen de openbare ruimte zo in kunnen richten dat water beter afgevoerd wordt bijvoorbeeld direct naar dichtbij gelegen oppervlaktewater. Of door minder stenige oppervlakten en dus meer groen aan te leggen, zodat het water makkelijker in de bodem kan worden opgenomen.
De gemeente stimuleert ook de aanleg van geveltuinen en vergroenen van straten door middel van het programma Samen aan de Slag. Ook geeft de gemeente een subsidie voor groene daken.Wat kun je zelf doen?
Het ontstenen van jouw tuin en aanleggen van een geveltuintje zorgt ervoor dat het water beter weg kan zakken in de bodem. Waterberging zoals een regenton kan bijdragen aan het tijdelijke opvangen van water tijdens een regenbui (dat water kan weer worden gebruikt in een drogere periode). Ook groene daken vangen regenwater op, waardoor de piek van een hevige bui wordt vertraagd en wateroverlast kan worden verminderd.Meer weten? 
www.gagoed.nl
www.rainproof.nl
www.huisjeboompjebeter.nl
Het wordt droger
Klimaatverandering kan ook leiden tot langere perioden van droogte. Dit heeft tot gevolg dat het grondwater daalt en de bodem kan gaan inklinken en zakken of dat houten funderingen droogvallen met mogelijk paalrot tot gevolg. Langdurige droogte kan op twee manieren de gebouwen aantasten. In de eerste plaats doordat versnelde bodemdaling en inklinking kan optreden, waardoor woningen kunnen verzakken. Daarnaast kunnen houten palen van de fundering gaan rotten, doordat het grondwaterpeil zakt en het drooggevallen deel van de palen aangetast wordt. Dit wordt paalrot genoemd. Niet elke funderingen bestaat uit houten palen, er wordt nog onderzocht welke delen van Leiden op welk type fundering staan. Eind 2020 is hier meer duidelijkheid over. Droogte kan ook leiden tot een drinkwatertekort en een afname van de kwaliteit van het oppervlaktewater. Blauwalg en ziekteverwekkers kunnen vaker voorkomen. Verder kan de kwaliteit van het oppervlakte water afnemen door verzilting, verminderde verversing van het water en een lager waterpeil.

Kaarten
Kaart 1: Aandachtsgebieden zetting en geschatte fundering

Kaart 2: Gemiddeld laagste grondwaterstand en geschatte fundering  

Wat zie ik op de kaart?
De eerste kaart laat zien waar de bodem kan inklinken (aandachtsgebieden), op basis van grondsoorten in combinatie met de geschatte type fundering van panden (op basis van het bouwjaar). Globaal gezien zijn alle gebieden in de gemeente Leiden mogelijk gevoelig voor bodemdaling . Voor de oude binnenstad bestaat het vermoeden dat in de loop der jaren het zakken van de bodem al heeft plaatsgevonden. De tweede kaart laat de gemiddeld gemeten laagste grondwaterstand in 2018 zien in combinatie met de geschatte fundering van panden. Deze grondwaterstanden zijn in beeld gebracht omdat ze een beeld geven van wat een droge zomer in Leiden doet met de grondwaterstand. De fundering van de panden is geschat op basis van de ouderdom van het pand, maar het is mogelijk dat in werkelijkheid sprake is van een ander type fundering. Hier wordt nog verder onderzoek naar gedaan.

Wat doet de gemeente?
Beide kaarten geven een eerste indicatie, maar voor beide kaarten geldt dat er nog meer onderzoek wordt uitgevoerd over welke type fundering er onder de panden zit en om een beter beeld te krijgen wat de bodem en het grondwater precies doen. Verder voert de gemeente pilots uit over hoe het grondwater beïnvloedt kan worden, zowel als het te nat als te droog is.

Wat kun je zelf doen?
Door onder andere het verwijderen van stenen in tuinen, het aanleggen van geveltuinen en vervolgens het afkoppelen van je regenpijp, kan regenwater beter in de bodem wegzakken en wordt het grondwater beter aangevuld. Om problemen door droogte te voorkomen is het goed om niet al het regenwater met het riool af te voeren, want dan kan dit regenwater het grondwater aanvullen. Dus steen eruit en plant erin. Vooral in tijden van droogte helpt het voor de drinkwatervoorraad om slim om te gaan met jouw waterverbruik in huis. Dit kan door minder lang te douchen, een waterbesparende douchekop en een wasmachine met A-label te gebruiken.
De gemeente doet onderzoek naar het type fundering dat onder panden zit. Wil je hier sneller een beeld van krijgen, dan kun je via de gemeente de bouwplannen van jouw woning inzien  (Bouwdossiers van voor 1929 zijn helaas niet meer beschikbaar door de brand van het Leidse stadhuis in 1929).

Meer weten?
www.gagoed.nl
www.onswater.nl
www.huisjeboompjebeter.nl

 

Meld je aan voor de nieuwsbrief

Schrijf je in voor de gemeentelijke nieuwsbrief om op de hoogte te blijven van ontwikkelingen op het gebied van duurzaamheid. Het aanmeldformulier staat helemaal onderaan de pagina.

naar aanmeldformulier