overzicht

Matrixwoningen in Stevenshof

Ckees is wijkambassadeur in Stevenshof en vindt dat iedereen het recht heeft deel te nemen aan de energietransitie. ‘De hele stad moet meedoen, woningeigenaren én huurders. Lasten en voordelen moeten zo veel mogelijk gelijk worden verdeeld en ook huurders moeten kunnen profiteren van (financiële) voordelen,’ aldus Ckees. Als wijkambassadeurs wil Ckees bewoners met elkaar in contact brengen om ervaringen en successen met elkaar te delen en elkaar zo te inspireren. Voor gemeente Leiden bedacht hij samen met het Duurzaam Bouwloket (het Energieloket van de gemeente) een overzichtelijke matrix met een stappenplan én hij wil graag heel de Stevenshof aan de zonnepanelen met groene daken helpen. Lees wat Ckees inspireert en hoe hij de energietransitie aanpakt.
Wat inspireerde jou om wijkambassadeur te worden?
‘Ik ben opgeleid als milieubioloog en werkte jaren bij de Universiteit van Amsterdam op het gebied van duurzaamheid. Door de vorige recessie en de veranderende arbeidsmarkt, heb ik sinds 2015 als zzp’er mijn onderzoek- en advieswerk voortgezet. Daarnaast doe ik veel vrijwilligerswerk. Als projectleider van het Groene Ideecafé organiseerde ik in 2015 een avond over duurzaam verbouwen. Twee gastsprekers bij dat Ideecafé Marc en Anton zijn sinds 2016 wijkambassadeur in respectievelijk Merenwijk en Binnenstad-Zuid. In 2017 wezen zij mij op de vacante ambassadeursfunctie in Stevenshof. Ik wil graag bewoners ondersteunen om hun huis te verduurzamen. Zowel om hun eigen situatie te verbeteren, als voor het milieu. Het ambassadeurschap is een mooie manier om hier invulling aan te geven.’
Dat we voor het milieu en het klimaat in het bijzonder op zoek moeten naar nieuwe energiebronnen is inmiddels bij de meeste mensen wel bekend. Toch zijn veel mensen nog afwachtend. Welke rol zie jij hier voor de wijkambassadeur?
‘Milieu is voor veel mensen niet het enige motief, het gaat vaak ook om geld te besparen en het comfort in huis te verhogen. Door financiële investeringen is met technische oplossingen veel te bereiken. Ook zonder investering is geld te besparen, maar dat vraagt van mensen een bepaalde bewustwording en motivatie om hun gedrag aan te passen. Technische aanpassingen, zoals zonnepanelen, zijn dan veel makkelijker. Je hoeft in je dagelijks leven niets op te geven en niet extra over dingen na te denken. Terwijl je door consequent en bewust om te gaan met je energieverbruik ook veel kunt besparen. Maar dat is moeilijker vol te houden.’
Hoe ga je toch die bewustwording bij bewoners bereiken? Want niet iedereen kan of wil een grote investering doen of zijn gedrag aanpassen.
‘Ik probeer bewoners aan te zetten om met elkaar te bespreken wat ze hebben gedaan. Via je energieleverancier kun je vaak online inzien hoe jouw verbruik is ten opzichte van de buurt. Als je dan ziet dat jouw rekening veel hoger is, dan ga je je toch afvragen hoe dat kan. Als je bijvoorbeeld een waterbed of een tropisch aquarium hebt, dan is je stroomverbruik een stuk hoger. Maar dat betekent tegelijkertijd dat een investering in bijvoorbeeld zonnepanelen voor jou heel aantrekkelijk is omdat er veel valt te besparen. Ik help bij het verkrijgen van dat inzicht. Een kwestie van informeren, proberen via andere mensen te inspireren en groepen te activeren, dat is zo’n beetje mijn motto.’
In samenwerking met jou en in opdracht van gemeente Leiden heeft Duurzaam Bouwloket een stappenplan voor verschillende referentiewoningen in één overzicht samengebracht. Wat kunnen bewoners daarmee?
‘Gemeente Leiden heeft eerst voor acht referentiewoningen van veel voorkomende woningtypen in de Stevenshof uitgebreide stappenplannen laten opstellen. Duurzaam Bouwloket maakte dat op basis van een bezoek thuis. Bewoners kregen dan een gedetailleerd overzicht van maatregelen die je zou kunnen nemen. Voor bewoners met een ander woningtype dan de referentiewoning was het lastig een idee te krijgen van passende maatregelen. Bij mij ontstond toen de gedachte om de belangrijkste maatregelen in het stappenplan van verschillende woningen  in één overzicht samen te vatten. Als startpunt om te beginnen en inzichtelijk te krijgen wat je in je eigen huis kunt doen. Vanuit het uitgebreide stappenplan voor de acht referentiewoningen is een overzichtelijke matrix, zeg maar menukaart, opgesteld waarin de belangrijkste maatregelen voor verschillende woningtypen zijn samengevat. Daaraan is nog informatie van energiescans van zeventien andere woningen toegevoegd. Dit geeft bewoners uit de Stevenshof een eerste indruk van de meest voor de hand liggende maatregelen om hun woning te verduurzamen. Met behulp van een soort menukaart dus.’ (meer informatie: https://www.duurzaambouwloket.nl/stevenshof)

“Je hoeft in je dagelijks leven niets op te geven en niet extra over dingen na te denken, ik help bewoners bij het krijgen van inzicht”

Eerder zei je dat investeren in zonnepanelen op termijn geld oplevert, maar dat neemt niet weg dat je eerst een flink bedrag moet betalen en dat is niet voor iedereen weggelegd.
‘Bewoners die echt willen, ook met beperkte financiën, kunnen bijvoorbeeld gebruik maken van duurzame leningen met een lage rente of kunnen zelfs zonnepanelen aanschaffen zonder zelf te investeren. Het bedrag dat je op je energierekening bespaart, gaat naar de leverancier waarmee je je zonnepanelen afbetaald. Meestal gedurende een periode van zo’n acht jaar. De levensduur van zonnepanelen is veel langer, dus uiteindelijk houd je echt geld over. Het is verstandig altijd de verschillende mogelijkheden tegen elkaar af te wegen en te zoeken naar wat het beste bij jouw situatie past. En daar ligt ook de toegevoegde waarde van de wijkambassadeurs, met onze kennis en ervaring kunnen we bewoners helpen om de meest optimale oplossing in kaart te brengen. Bij elk huis en elke wijk kijken we naar de specifieke situatie van de huizen én bewoners. Wat ze willen, hoe ze leven, hun levensfase, gezinssituatie en besteedbaar inkomen: de  sociale component.’
Veel stimuleringsacties zijn gericht op woningeigenaren. Wat is de rol en verantwoordelijkheid van huurders in het hele proces?
‘Mijn rol als wijkambassadeur is primair om woningeigenaren te ondersteunen. Voor huurders is het lastiger. Maar meer aandacht voor huurders, dat is iets waar ik me echt sterk voor wil maken. Gemeente Leiden staat hier gelukkig ook voor open, dat is niet zo vanzelfsprekend als het lijkt. De energietransitie moet je met iedereen doen en het moet voor iedereen financieel aantrekkelijk en haalbaar zijn. Als er vanuit de wijk een regeling is om met kleine maatregelen geld terug te krijgen voor woningeigenaren, dan wil ik graag dat huurders ook van zo’n regeling kunnen profiteren. Anja, uit Leiden Noord, andere wijkambassadeurs en ik hebben ons ingezet om met gemeente Leiden een initiatief op te zetten zodat er ook voor huurders een actie komt. Ook de woningcorporaties gaan dit ondersteunen met communicatie naar bewoners.’
Stevenshof is grotendeels aangesloten op stadswarmte. Zij zijn dus al grotendeels ‘aardgasvrij’. Hoe gaan bewoners de laatste stappen zetten om helemaal van het aardgas af te komen?
‘Gemeente Leiden werkt met woningcorporaties De Sleutels en Portaal en energieleveranciers Liander en Vattenfal aan een initiatief en pilot om woningen geheel aardgasvrij te krijgen. Het is vooral om veiligheids- en economische redenen dat we van het aardgas af willen. Maar van de fossiele brandstoffen belast gas eigenlijk het minst het milieu. Elektrisch koken op inductie lijkt de meest logische stap, dan vervangen we de energiebron van gas naar elektriciteit. Dan wil je wel dat die elektriciteit duurzaam is opgewekt (bijvoorbeeld met zonnepanelen in de wijk). Maar elektrisch koken is niet de enige oplossing, je kunt ook gebruik maken van groen gas; gezuiverd biogas, dat geschikt is voor het aardgasnet. Pilotprojecten laten zien dat het gft-afval uit de wijk, ruim voldoende is om diezelfde wijk te voorzien van gas om te koken. De investering voor een installatie voor het omzetten van gft naar gas verdien je terug doordat je kosten bespaart omdat je geen gasleidingen hoeft af te sluiten. Je maakt gebruik van een lokale energiebron en bewoners hoeven geen investeringen te doen voor een inductiekookplaat en nieuwe pannensets.‘
Het vorige GOED gesprek was met Anja, wijkambassadeur van Leiden Noord. Zij heeft voor jouw de volgende vraag: ‘Het is het jaar van het dak: hoe ga jij de Stevenshof aan de groene daken met zonnepanelen krijgen?’
‘Allereerst door vooral kennis te geven over de voordelen van de combinatie groene daken en zonnepanelen. De interesse is er bij heel veel mensen wel, maar ze hebben een zetje nodig. Zo’n zetje krijg je als je in je directe omgeving ziet dat anderen het ook doen. In de Merenwijk hebben huurders en woningeigenaren, op initiatief van bewoonster Patty Verkuyl, met elkaar groene daken aangelegd op hun tuinschuurtjes. Ze hebben gezamenlijk subsidie aangevraagd, alles geregeld en zelf aangelegd. Dergelijke mooie, kleine initiatieven ook vanuit de Stevenshof zelf wil ik een platform geven, onder de aandacht brengen. Via de krant en sociale media, maar hopelijk ook snel weer met bijeenkomsten. Goed voorbeeld doet volgen.’
Je hebt het over de voordelen van de combinatie zonnepanelen met een groen dak. Wat zijn die voordelen?
‘Een bitumen dak met sedumplanten heeft een aanzienlijk langere levensduur, soms wel twee keer zo lang. Doordat je op onderhoudskosten bespaart, kost de investering van een groen dak je over de hele levensduur dus eigenlijk niets. De voordelen van groene daken zijn legio. Gewone daken worden erg heet, tot wel 70 graden tijdens warme zomerperiodes terwijl groene daken maar enkele graden warmer worden dan de omgevingstemperatuur. Zonnepanelen werken beter op een koel, groen dak en leveren tot wel 20% meer rendement. De investering van zonnepanelen verdien je dan dus een stuk sneller terug.
Ik ben een groot fan van groene daken. In de Stevenshof hebben veel woningen platte daken en wat zou het een mooi gezicht zijn als die allemaal groen zouden zijn! Sedum heeft minimaal onderhoud nodig en verandert door het jaar heen met steeds weer andere kleuren. Vogels scharrelen er graag rond. Het brengt een beetje leven op een dak waar normaal gesproken heel weinig gebeurt. Het heeft zo veel voordelen: wateropvang, voorkomen van hittestress, luchtkwaliteit, biodiversiteit: alles verbetert een beetje waar we met elkaar allemaal voordeel van hebben.  Via de website www.jaarvanhetdak.nl is alle informatie over mogelijkheden voor verduurzaming van het dak te vinden. Via deze website kan ook hulp gevraagd worden van een ‘dakcoach’. De gemeente hoopt mensen op deze manier verder te kunnen helpen.’
Heb je nog iets wat je de bewoners van Leiden wilt meegeven? Een tip of advies?
Er is al ontzettend veel gebeurd. Daar is veel van te leren. Kijk wat er in andere wijken al gebeurt en zoek het gesprek op. Zorg verder voor een logische volgorde in maatregelen: combineer enthousiasme met realisme. Kijk naar de maatregelen in samenhang, wat je kunt betalen en wat het je oplevert. Eerste stap is altijd isoleren. Die investering levert blijvend voordeel op. En kijk naar de kleine maatregelen. Dat is een logische start. De gemeente biedt vanaf 1 juli een teGoedbon waarmee woningeigenaren  gratis voor 70,- aan kleine maatregelen kunt kopen, dat biedt al een mooi steuntje in de rug. Als je een grotere stap kan of wil maken, dan zijn zonnepanelen een goed vervolg. Je dak warmt minder op dus de ruimte eronder blijft koeler. Dat levert ook nog eens extra wooncomfort op.
Volgende maand in de spotlight
Dit keer heeft Ckees een vraag voor Anton de Gruyl, wijkambassadeur van de Leidse binnenstad:
Anton, hoe wil jij dat de binnenstad er in 2050 uitziet en hoe komen we daar met z’n allen?
Bekijk het interview in de Stadskrant
Lees hier de interviews met de andere wijkambassadeurs

Meld je aan voor de nieuwsbrief

Schrijf je in voor de gemeentelijke nieuwsbrief om op de hoogte te blijven van ontwikkelingen op het gebied van duurzaamheid. Het aanmeldformulier staat helemaal onderaan de pagina.

naar aanmeldformulier